Trybunał Konstytucyjny o Prawie o zgromadzeniach

„Wyrok Trybunału ma charakter fundamentalny” – mówi dr Adam Bodnar, wiceprezes HFPC.

 Trybunał Konstytucyjny orzekając o zgodności z Konstytucją przepisów Prawa o zgromadzeniach, uznał, że ustawodawca nie może tak sformułować definicji zgromadzenia publicznego, by zawężała ona definicję zgromadzenia określoną w Konstytucji RP. Z tego względu ustawa nie może określać minimalnej liczby uczestników zgromadzenia, którzy korzystają z ochrony prawnej.

„Wyrok Trybunału ma charakter fundamentalny” – mówi dr Adam Bodnar, wiceprezes HFPC. „Niewątpliwie skłoni on ustawodawcę do zmiany organizacji zgromadzeń publicznych w Polsce” – dodaje dr Adam Bodnar.

TK uznał, że niezgodne z Konstytucją jest zobowiązanie do zawiadomienia organu gminy o zgromadzeniu nie później niż na trzy dni robocze przed datą zgromadzenia. TK podkreślił, że nie znalazł uzasadnienia dla wydłużenia tego czasu w nowelizacji ustawy z trzech dni na trzy dni robocze. Zdaniem TK, taki przepis sprzyja organizacji pracy władzy publicznej, nie przekłada się jednak na ochronę wolności obywateli. 

TK nie zakwestionował przepisów regulujących tzw. zgromadzenia równoległe. Zdaniem TK procedura administracyjna w zakresie „oddzielania” zgromadzeń zgłoszonych w tym samym miejscu i czasie jest zgodna z przepisami Konstytucji. TK uznał jednak za niekonstytucyjne regulacje, które mówią o kolejności zgłoszeń i konsekwencji jakie mogą się z tym wiązać dla organizatora zgromadzenia.

Przepisy nie określają w sposób precyzyjny, który podmiot dokonał zgłoszenia zgromadzenia jako pierwszy. W tym zakresie niekonstytucyjny jest więc również przepis, mówiący o zakazie zgromadzenia zgłoszonego później, jeżeli organizator tego zgromadzenia pomimo wezwania nie dokonał we właściwym terminie zmiany miejsca, czasu lub trasy przejścia uczestników.

Dodatkowo niezgodne z Konstytucją są przepisy regulujące procedurę odwoławczą od decyzji zakazującej organizację zgromadzenia. Zdaniem TK gwarantowana procedura odwoławcza nie zapewnia organizatorowi zgromadzenia otrzymania ostatecznej decyzji administracyjnej organu II instancji przed datą zgromadzenia określoną w zgłoszeniu.

W postępowaniu przed TK Helsińska Fundacja Praw Człowieka złożyła opinię przyjaciela sądu. W opinii Fundacja wskazała, że jednym z kluczowych problemów związanych z korzystaniem z wolności zgromadzeń w Polsce jest właśnie nieskuteczność postępowania odwoławczego.

„Terminy zawarte w ustawie nie dają gwarancji, że decyzja organu odwoławczego zostanie doręczona organizatorowi przed datą zgromadzenia. Praktycznie niemożliwa jest także efektywna kontrola sądowa nad takim decyzjami. W tej kwestii wypowiedział się już krytycznie Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku Bączkowski i Inni przeciwko Polsce” – tłumaczy Michał Szwast, prawnik Helsińskiej Fundacji  Praw Człowieka.